Tôi đã trở thành mẹ theo cách tôi từng ghét nhất

Sáng nay, tôi lại mất kiểm soát với con. Chỉ là chuyện mặc quần áo đi học. Mọi thứ vẫn như thường: lề mề, thiếu tập trung, nhắc vài lần vẫn không làm dứt điểm.

Cơn cáu dâng lên.

“Con làm gì mà lâu thế?”
“Có mỗi việc mặc quần áo cũng không xong à?”

Con bật lại ngay:

“Con đang làm mà!”
“Mẹ nói nhiều quá!”

Khoảnh khắc đó… tôi phát điên không phải vì câu nói của con quá đáng mà vì một cảm giác rất quen trỗi dậy trong mình, cảm giác bị chống đối, bị thách thức, bị mất kiểm soát,

Giọng tôi cao hơn, sắc hơn, nặng nề hơn:

“Con nói chuyện kiểu gì đấy?”
“Cãi mẹ à?”
“Im ngay!”

Khi mọi thứ lắng xuống, một sự thật rất khó chấp nhận hiện ra: Tôi vừa trở thành người mẹ mà tôi không muốn nhất. 

Ngày xưa tôi cũng từng cãi lại, không phải vì hư mà vì cảm thấy bị ép, bị hiểu sai, bị nói những điều khiến mình khó chịu, nhưng mỗi lần phản ứng, thứ tôi nhận lại luôn là những câu như “Cãi à?”, “Hỗn!”, “Không biết trên dưới!”, và cảm giác đó là thứ tôi đã ghét vô cùng, đến mức từng nghĩ rằng khi mình làm mẹ, mình sẽ không bao giờ khiến con phải cảm thấy như vậy, nhưng hôm nay tôi đã làm đúng điều đó.

Có một điều ít ai nói với chúng ta khi làm cha mẹ: trẻ con cũng có nhu cầu được tự chủ. Theo Self-Determination Theory của Deci và Ryan, mỗi người đều cần cảm thấy mình có quyền lựa chọn, và khi nhu cầu đó bị chạm vào, trẻ có thể phản ứng lại theo cách duy nhất mà con biết - đó là “cãi”. Không phải để chống lại, mà là để giữ lại một phần quyền kiểm soát của mình.

Thêm nữa, vấn đề không chỉ nằm ở con mà nằm ở cả cách tôi phản ứng.

Khi con bật lại, điều tôi nghe không chỉ là lời nói mà là những tiếng vọng sâu hơn:

“Mình đang bị coi thường.”
“Mình đang mất quyền kiểm soát.”

Đó là trigger - một cảm xúc cũ bị chạm vào.

Khi bị kích hoạt, não bộ không còn vận hành theo cách bình tĩnh và lý trí nữa mà chuyển sang chế độ phản kháng – kiểm soát – áp đảo, đây là phản ứng tự nhiên của hệ thần kinh khi cảm thấy bị đe dọa về mặt cảm xúc, vì vậy lúc đó tôi không còn đang dạy con mà đang cố giành lại quyền kiểm soát, và con cũng vậy, con không còn chỉ đang mặc quần áo mà đang phản ứng trước cảm giác bị ép buộc, khiến hai mẹ con đứng ở hai phía đối lập, không ai sai hoàn toàn nhưng cả hai đều đang phản ứng thay vì kết nối.

Khoảnh khắc nhận ra điều này không khiến tôi thay đổi ngay lập tức, tôi vẫn bực và vẫn khó chịu, nhưng có một khoảng dừng rất nhỏ xuất hiện, đủ để tôi nhìn con theo một cách khác, không còn là một đứa trẻ đang cãi mà là một đứa trẻ đang cố gắng nói điều gì đó nhưng chưa biết diễn đạt cho đúng, và khi nhìn như vậy, tôi chợt nhận ra mình ngày xưa cũng đã từng như thế.

Tôi không trở thành một người mẹ dịu dàng ngay lập tức, nhưng tôi bắt đầu thử một điều nhỏ, đó là khi con bật lại, tôi không phản ứng ngay mà tự hỏi “đằng sau câu nói này, con đang muốn nói điều gì?”, có thể là con đang muốn nói rằng “con đang làm rồi, mẹ đừng ép nữa”, hoặc “con thấy khó chịu”, hoặc đơn giản là “con muốn được tự làm theo cách của con”, và khi nhìn theo hướng đó, mọi thứ dịu lại dù chỉ một chút nhưng đủ để tôi không làm tình huống tệ hơn.

Có lẽ làm mẹ không phải là hành trình khiến con trở nên ngoan ngoãn, mà là hành trình học cách không lặp lại những tổn thương mà mình đã từng trải qua, và nếu bạn cũng từng vừa thương con vừa bực con rồi nói ra những điều mình không hề muốn nói, thì có thể bạn không đang dạy con sai mà chỉ đang phản ứng từ những vết thương chưa được gọi tên, và sự thay đổi không bắt đầu từ việc con ngừng cãi mà bắt đầu từ một câu hỏi rất nhỏ: mình đang muốn con nghe lời hay mình đang cần được tôn trọng, bởi chỉ cần phân biệt được điều đó, bạn đã bắt đầu bước ra khỏi vòng lặp của chính mình.