Buổi chiều nay khi con đi học về, tôi hỏi như mọi lần...
“Hôm nay đi học thế nào?”
→ “Bình thường ạ.”
Tôi hỏi tiếp: “Có chuyện gì vui không?”
Con lắc đầu, rồi quay đi, như thể cuộc trò chuyện nên kết thúc ở đó. Và điều khiến tôi khó chịu không phải là câu trả lời ít ỏi ấy, mà là cảm giác mình đang đứng ngoài thế giới của con — một thế giới mà tôi không được bước vào.
Tôi từng nghĩ rằng con không chia sẻ vì con không gần gũi, hoặc vì con không tin mình đủ. Nhưng càng quan sát, tôi càng nhận ra vấn đề không đơn giản như vậy. Bởi trẻ con không tự nhiên khép lại, chúng chỉ dần dần học cách im lặng khi việc nói ra không còn mang lại cảm giác an toàn.
“Emotional safety” (sự an toàn cảm xúc) là một khái niệm trong tâm lý học.
Nghĩa là khi một đứa trẻ nói điều gì đó, con không chỉ cần được nghe, mà còn cần cảm thấy:
không bị đánh giá
không bị phủ nhận
không bị biến thành “người sai”
Và nếu những trải nghiệm trước đó của con là: mỗi lần nói ra đều bị sửa, bị phán xét hoặc bị dạy lại, thì việc im lặng sẽ trở thành một lựa chọn dễ chịu hơn rất nhiều.
Tôi bắt đầu nhớ lại những lần trước đó:
Khi con kể một câu chuyện ở lớp và tôi ngay lập tức hỏi: “Thế con làm vậy có đúng không?”
Khi con than phiền về bạn và tôi phản xạ: “Con cũng phải xem lại mình chứ”
Hay những lúc tôi quá bận, trả lời qua loa: “Ừ, rồi sao nữa?” — nhưng thực chất lại không thực sự lắng nghe
Và từng chút một, có thể con đã học được rằng việc chia sẻ không giúp con được hiểu hơn mà chỉ khiến con phải giải thích nhiều hơn hoặc cảm thấy mình đang sai
Trong tâm lý học, người ta nói rằng: mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái không được xây dựng bằng những lời dạy, mà bằng những trải nghiệm cảm xúc lặp lại.
Nghĩa là: Không phải một lần bạn lắng nghe thật tốt sẽ khiến con mở lòng mà là việc con cảm thấy đủ an toàn qua nhiều lần và đủ để tin rằng: “mình có thể nói và vẫn được chấp nhận”
Tôi cũng nhận ra rằng đôi khi điều con cần không phải là một lời khuyên, mà chỉ cần một người ngồi đó và thực sự nghe
-Không sửa.
-Không phân tích.
-Không vội vàng đưa ra kết luận.
Bởi với người lớn, việc giải quyết vấn đề là quan trọng. Nhưng với trẻ con, việc được hiểu mới là điều khiến con muốn tiếp tục chia sẻ. Có một thay đổi rất nhỏ mà tôi bắt đầu thử khi con nói điều gì đó, tôi không vội phản hồi ngay, mà dừng lại một chút, rồi chỉ đơn giản nói:
“Mẹ nghe đây”
hoặc
“Ừ, kể mẹ nghe tiếp đi”
Và thật bất ngờ, khi không bị ngắt lời hay chỉnh sửa, con bắt đầu nói nhiều hơn. Không phải ngay lập tức, nhưng từng chút một — như thể đang thử xem liệu lần này có khác không. Tôi cũng học cách không hỏi quá nhiều câu hỏi liên tiếp. Bởi đôi khi việc bị hỏi dồn dập khiến con cảm thấy mình đang bị kiểm tra hơn là được quan tâm. Thay vào đó, tôi chọn cách chia sẻ trước một điều gì đó của mình, rất nhỏ thôi: “Hôm nay mẹ cũng có một chuyện hơi buồn” và khi khoảng cách được thu ngắn lại, con tự nhiên mở lời mà không cần bị kéo ra.
Có lẽ điều khó nhất không phải là làm cho con chia sẻ mà là trở thành một người đủ an toàn để con muốn chia sẻ. Và điều đó không đến từ việc nói đúng, mà đến từ việc khiến con cảm thấy dù con nói gì con vẫn được chấp nhận. Nếu bạn cũng từng cảm thấy con mình ngày càng ít nói, ít kể chuyện, thì có thể không phải con đang xa bạn mà là con đang học cách giữ lại những gì mình nghĩ.
Và câu hỏi không phải là:
“Tại sao con không chia sẻ?”
Mà là:
“Khi con từng chia sẻ, mình đã phản ứng như thế nào?”
Bởi đôi khi, điều khiến một đứa trẻ mở lòng không phải là bạn hỏi hay đến đâu, mà là cảm giác rằng: lần này, khi nói ra, con sẽ không phải thu mình lại nữa.
