Chuyên gia tư vấn Thanh thiếu niên cần những tư chất gì ?

Tư vấn thanh thiếu niên không nên chỉ đơn thuần là một kỹ năng tập trung vào việc giải quyết hiệu quả các vấn đề dựa trên kiến thức, thông tin và kỹ thuật. Tư chất của một nhà tư vấn thanh thiếu niên lý tưởng nằm ở sự nỗ lực hết mình để trang bị đồng thời cả khía cạnh con người và khía cạnh chuyên môn.

Trong đó, tư chất con người là những đặc điểm tính cách cốt lõi mà một nhà tư vấn cần có, còn tư chất chuyên môn là năng lực sở hữu những kiến thức và kỹ năng chuyên môn cần thiết để thực hiện công việc. Dưới đây, chúng ta sẽ phân tích cụ thể các phẩm chất này:

Tư chất con người của nhà tư vấn thanh thiếu niên

Khi thảo luận về tầm quan trọng của phẩm chất con người trong tham vấn, Kitchener (2000) đã cảnh báo về những nhà tư vấn dù có đầy đủ kiến thức chuyên môn nhưng lại khiếm khuyết về nhân cách thông qua ẩn dụ: "Gieo hạt giống tốt trên đất cằn cỗi". Dù hạt giống có tốt đến đâu, nếu người tư vấn thiếu đi phẩm chất con người – giống như vùng đất khô cằn – thì kiến thức và kỹ thuật cũng khó có thể đơm hoa kết trái.

Tất nhiên, người tư vấn cần kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực tế, nhưng một mối quan hệ trị liệu sâu sắc và tin cậy không thể được xây dựng chỉ bằng những thứ đó. Yếu tố mạnh mẽ nhất để thiết lập sự gặp gỡ trực tiếp và liên minh điều trị chặt chẽ với đối tượng chính là phẩm chất con người của nhà tư vấn. Nhiều nhà tư vấn rất nhiệt huyết trong việc đào tạo để đạt đủ điều kiện hành nghề, nhưng lại gặp khó khăn trong việc tự soi chiếu và suy ngẫm về nhân cách của bản thân.

Cần nhớ rằng, trước khi là một chuyên gia, chúng ta đều là con người. Nhà tư vấn là người đang giúp đỡ đồng loại và chăm sóc trái tim con người. McWilliams (2005) từng nhận định:

"Những người có trực giác và tâm hồn chân thành, dù chưa được đào tạo đầy đủ, vẫn có thể trở thành nhà trị liệu hiệu quả; nhưng những người thiếu lòng trắc ẩn thông thường, ngay cả khi được huấn luyện chuyên sâu, có thể trở thành những nhà trị liệu nguy hiểm." Nếu không muốn trở thành một nhà tư vấn "nguy hiểm" gây hại cho đối tượng, bạn cần phải chiêm nghiệm sâu sắc vì các tiêu chuẩn này vốn mơ hồ và phức tạp. Là một cá nhân trưởng thành, không được phép lười biếng trong nỗ lực hoàn thiện phẩm chất con người.

Dựa trên quan điểm của Lee Jang Ho, Jeong Nam Woon và Cho Sung Ho (2005), cần tập trung vào ba phẩm chất con người cốt lõi mà các nhà tư vấn thanh thiếu niên cần ghi nhớ:

• Sự hiểu biết và chấp nhận bản thân: Điểm khởi đầu là phải biết rõ cuộc sống quá khứ của mình như thế nào, nó ảnh hưởng đến hiện tại ra sao và kế hoạch cho tương lai thế nào. Việc nhận thức bản thân phải đi đôi với sự chấp nhận. Đây là hai vấn đề riêng biệt, bởi chỉ khi thừa nhận và chấp nhận những khuyết điểm, tổn thương của chính mình, bạn mới có thể tự do khỏi chúng. Việc chấp nhận những hình ảnh xấu hổ mà ta vốn muốn chối bỏ – một cách khách quan, không tiêu cực hay xuyên tạc – sẽ tạo ra sức mạnh để xử lý và khắc phục chúng.

• Tấm lòng cởi mở với người khác: Cần một sự quan tâm chân thành và thái độ đồng cảm sâu sắc đối với những nỗi đau, bất hạnh mà đối tượng đang trải qua. Trước thái độ phản kháng hay không hợp tác thường thấy ở thanh thiếu niên, nhà tư vấn không nên nản lòng hay sa vào những cuộc đối đầu vô nghĩa. Thay vào đó, bạn phải thực sự quan tâm đến nhu cầu và ý định ẩn sau những hành vi bề ngoài, đồng thời thừa nhận và tôn trọng cuộc sống của các em.

• Sự nghiêm túc và can đảm với cuộc sống: Nhà tư vấn phải sống một cuộc đời chân thật, không dối trá. Điều này có nghĩa là đối xử với trẻ bằng con người thật của mình, trút bỏ những "lớp mặt nạ" hay cơ chế phòng vệ vốn dùng để lừa dối bản thân. Khi gặp một thanh thiếu niên tức giận vì bị ép buộc đi tư vấn, nhà tư vấn đừng chỉ mải mê quan sát hay an ủi để làm trẻ vui lòng nhất thời. Mục tiêu tư vấn không phải là cải thiện tâm trạng tức thời. Một nhà tư vấn can đảm sẽ không trốn tránh vai trò chuyên gia, dám đối xử với trẻ như một con người thực thụ với những cảm xúc và suy nghĩ thật lòng. Ngay cả khi thất bại, bạn vẫn phải rút ra được bài học và trí tuệ để tiếp tục tiến bước.

2) Tư chất chuyên môn của nhà tư vấn thanh thiếu niên

Cùng với tư chất con người, các nhà tư vấn thanh thiếu niên phải sở hữu năng lực chuyên môn để thực hiện hiệu quả công việc có tính chuyên hóa cao này. Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần xem xét vai trò của nhà tư vấn thanh thiếu niên với tư cách là một chuyên gia.

Chuyên gia tư vấn là người tìm hiểu sâu về nội tâm, hành vi, tình cảm và văn hóa của đối tượng thông qua tham vấn tâm lý cá nhân, gia đình hoặc tổ chức. Họ chẩn đoán vấn đề, thực hiện các chương trình kiểm tra tâm lý và sử dụng các phương pháp trị liệu để tiến hành hoạt động giáo dục phòng ngừa, hướng dẫn phát triển và chữa trị.

Công việc của chuyên gia tư vấn thanh thiếu niên gần như tương đồng với tư vấn học đường. Để thực hiện tốt vai trò này, ngoài kỹ thuật tư vấn và kiến thức về sự phát triển của trẻ, nhà tư vấn còn cần năng lực hành chính để lập kế hoạch, quản lý và điều chỉnh các chương trình tư vấn. Theo đó, phẩm chất chuyên môn được tóm tắt thành ba loại chính:

(1) Kiến thức cơ bản về thanh thiếu niên

Bao gồm ba tầng kiến thức cốt lõi:

• Kiến thức chung: Am hiểu về các vấn đề xã hội, văn hóa của giới trẻ, các môi trường đa dạng xung quanh và đặc điểm của thanh thiếu niên dưới tư cách là một cá nhân độc lập.

• Kiến thức lý thuyết chuyên sâu: Nắm vững hệ thống lý thuyết và kỹ thuật tư vấn rộng lớn, từ Phân tâm học cổ điển đến các học thuyết hiện đại; bao gồm cả tư vấn nghề nghiệp, tư vấn học tập và tư vấn về các hành vi lệch lạc.

• Kiến thức thực tế: Hiểu biết về đạo đức nghề nghiệp, các quy định pháp luật liên quan, quy trình quản lý ca (case management) và trình tự thực hiện các trường hợp tư vấn cụ thể.

(2) Kỹ năng tư vấn thanh thiếu niên

Vì tư vấn thanh thiếu niên dựa trên nền tảng khoa học ứng dụng chứ không phải lý thuyết thuần túy, nên lĩnh vực này chỉ thực sự giá trị khi được áp dụng vào thực tế hiện trường. Nhà tư vấn cần được đào tạo bài bản các kỹ thuật:

• Chẩn đoán và Đánh giá: Kỹ thuật phân loại và nhận diện chính xác các vấn đề của đối tượng.

• Can thiệp chuyên môn: Thành thạo các kỹ thuật tư vấn cá nhân và trị liệu nhóm.

• Kết nối mạng lưới: Kỹ năng thiết lập mối quan hệ tương tác với thanh thiếu niên, phụ huynh, giáo viên và các nguồn lực hỗ trợ trong cộng đồng.

(3) Năng lực và phẩm chất ngoài tư vấn

• Năng lực hành chính: Khả năng xử lý công việc văn phòng và thực hiện các dự án tư vấn đa dạng theo kế hoạch cụ thể.

• Sự thích nghi nghề nghiệp: Nhiều nhà tư vấn mới vào nghề thường cảm thấy bối rối hoặc thất vọng khi phải làm những công việc hành chính như một nhân viên kinh doanh. Tuy nhiên, ngoại trừ một số ít người làm việc theo giờ tại các trung tâm tư vấn cá nhân, phần lớn đều phải đảm nhiệm các hoạt động hành chính tối thiểu như nhập liệu và quản lý hồ sơ tư vấn.

• Ý thức tự phát triển: Cuối cùng, nhà tư vấn phải có năng lực tự phát triển bản thân không ngừng nghỉ, luôn trau dồi và làm mới năng lực làm việc để đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp.

Tổng kết: Một nhà tư vấn thanh thiếu niên hoàn thiện là người biết dung hòa giữa "Tâm" (nhân cách trưởng thành, thấu cảm) và "Tầm" (kiến thức sâu rộng, kỹ năng thực hành và năng lực quản lý hành chính). Nếu thiếu một trong hai, hạt giống của sự chữa lành khó lòng nảy mầm trên mảnh đất tâm hồn của người trẻ.

Nguồn tham khảo: Youth Psychology and Counseling, Gong Jeo-ja, Kim Kyung-eun và 7 người khác, 2024.