Lý do Gen Z cảm thấy không an toàn ở nơi làm việc

Có một tình huống khá điển hình trong môi trường công việc hiện nay: một nhân viên đi trễ, quản lý gọi lên trao đổi, câu chuyện bắt đầu rất bình thường — cho đến khi người nhân viên nói rằng mình “không cảm thấy an toàn” ở nơi làm việc.

Điều khiến câu chuyện trở nên đáng suy nghĩ không phải là việc người đó đi trễ, mà là cách họ diễn giải trải nghiệm của mình. Khi được hỏi kỹ hơn, không có vấn đề gì về gia đình, không có mối nguy hiểm rõ ràng. Nhưng cảm giác “không an toàn” vẫn tồn tại — và đủ mạnh để ảnh hưởng đến hiệu suất công việc.

Đây không còn là một trường hợp cá biệt, mà phản ánh một xu hướng rộng hơn trong môi trường làm việc hiện đại, đặc biệt là với thế hệ Gen Z.

Khoảng cách giữa cách lãnh đạo nhìn nhận và cách nhân viên cảm nhận

Một trong những điểm đáng chú ý là sự chênh lệch rõ rệt giữa cách lãnh đạo đánh giá môi trường làm việc và cách nhân viên thực sự trải nghiệm nó.

Nhiều quản lý tin rằng nơi làm việc của họ an toàn, thậm chí rất an toàn. Nhưng khi hỏi nhân viên, đặc biệt là những người trẻ, tỷ lệ cảm thấy an toàn lại thấp hơn nhiều. Gen Z — những người mới bước vào thị trường lao động — là nhóm cảm thấy lo ngại nhiều nhất về vấn đề này.

Sự khác biệt này không chỉ là vấn đề về nhận thức, mà còn liên quan đến cách mỗi thế hệ hiểu khái niệm “an toàn”.

Khi khái niệm “an toàn” dần mở rộng và trở nên mơ hồ

Trước đây, khi nói đến “an toàn”, người ta thường nghĩ đến sự an toàn về thể chất: không bị tai nạn, không gặp nguy hiểm. Sau đó, khái niệm này mở rộng sang “an toàn tâm lý” — tức là môi trường nơi mọi người có thể chia sẻ ý kiến, tranh luận và thể hiện bản thân mà không bị trừng phạt.

Đây là một bước tiến tích cực, giúp cải thiện văn hoá làm việc và khuyến khích sự cởi mở. Tuy nhiên, theo thời gian, khái niệm này tiếp tục mở rộng sang một dạng khác — nơi “an toàn” được hiểu là không nên trải nghiệm những cảm xúc tiêu cực do người khác gây ra.

Và chính tại điểm này, sự khác biệt bắt đầu xuất hiện.

Sự khác biệt giữa “an toàn tâm lý” và “an toàn cảm xúc”

Một môi trường làm việc lành mạnh không phải là nơi mọi người luôn cảm thấy thoải mái, mà là nơi họ có thể bất đồng quan điểm một cách tôn trọng.

“An toàn tâm lý” cho phép bạn nói lên ý kiến, tranh luận, thậm chí phản biện, mà không sợ bị loại trừ hay trừng phạt. Đây là nền tảng để các ý tưởng được kiểm chứng và phát triển.

Ngược lại, nếu “an toàn” được hiểu là không được gây ra bất kỳ cảm xúc tiêu cực nào cho người khác, thì môi trường đó dễ trở nên hạn chế. Bởi vì trong thực tế, những cảm xúc như khó chịu, bị phản biện, hay thậm chí bị từ chối — đều là một phần không thể tránh khỏi của quá trình làm việc và phát triển.

Nếu né tránh hoàn toàn những trải nghiệm này, chúng ta có thể vô tình làm giảm khả năng thích nghi và trưởng thành của chính mình.

Khi tránh né cảm xúc tiêu cực có thể khiến chúng ta trở nên mong manh hơn

Một trong những nghịch lý là: càng cố gắng tránh những cảm xúc khó chịu, chúng ta lại càng trở nên nhạy cảm với chúng.

Những phản hồi mang tính góp ý có thể bị hiểu là chỉ trích. Những bất đồng có thể bị xem là đe doạ. Và những tình huống bình thường trong công việc có thể bị diễn giải như một môi trường “không an toàn”.

Trong khi đó, chính những trải nghiệm không dễ chịu — như bị phản biện, bị từ chối, hay phải đối diện với sai sót — lại là những yếu tố giúp chúng ta cải thiện và phát triển.

Một môi trường quá “êm ái” có thể khiến con người cảm thấy dễ chịu trong ngắn hạn, nhưng lại không chuẩn bị tốt cho những thách thức thực tế.

Một cách nhìn thực tế hơn về môi trường làm việc

Điều này không có nghĩa là bỏ qua cảm xúc của nhân viên, mà là phân biệt rõ giữa việc tạo ra một môi trường tôn trọng và việc cố gắng loại bỏ hoàn toàn mọi cảm xúc tiêu cực.

Một môi trường làm việc lành mạnh có thể có những nguyên tắc đơn giản: ai cũng có quyền lên tiếng, nhưng không phải ai cũng có quyền quyết định; ai cũng có thể đóng góp ý kiến, nhưng mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau; ai cũng xứng đáng được lắng nghe, nhưng không phải mọi mong muốn đều được đáp ứng.

Những nguyên tắc này không phải để hạn chế cá nhân, mà để đảm bảo tổ chức vẫn vận hành hiệu quả.

Không phải mọi sự khó chịu đều là dấu hiệu của một môi trường “không an toàn”

Có lẽ điều quan trọng nhất là hiểu rằng: cảm thấy không thoải mái không đồng nghĩa với việc bạn đang ở trong một môi trường không an toàn.

Trong nhiều trường hợp, sự khó chịu chỉ là dấu hiệu cho thấy bạn đang học một điều mới, đang bị thử thách, hoặc đang phải bước ra khỏi vùng quen thuộc. Và chính những khoảnh khắc đó mới là lúc sự phát triển thực sự diễn ra.

Việc phân biệt giữa “nguy hiểm thực sự” và “cảm giác khó chịu” là một kỹ năng quan trọng — không chỉ trong công việc, mà trong cả cuộc sống.

Bởi vì nếu chúng ta đánh đồng hai điều này, chúng ta có thể vô tình né tránh những trải nghiệm cần thiết để trưởng thành.