Cách đối mặt với các mối quan hệ toxic chốn công sở

Khi chúng ta tự tạo ra một “câu chuyện” về người khác mà không nhận ra

Trong môi trường làm việc, việc gặp phải những người khiến bạn khó chịu gần như là điều không thể tránh khỏi. Đó có thể là một đồng nghiệp luôn phản đối ý tưởng, một người thường xuyên làm bạn mất kiên nhẫn, hay đơn giản là một người mà bạn cảm thấy “không hợp” dù không rõ lý do.

Điều đáng nói là ngay khi tiếp xúc với những người như vậy, chúng ta gần như lập tức hình thành một “câu chuyện” để giải thích hành vi của họ. Có thể bạn nghĩ họ ích kỷ, kém hiểu biết, cố tình gây khó dễ, hoặc thậm chí đang tìm cách cản trở bạn. Và một khi câu chuyện đó đã hình thành, nó trở nên rất thuyết phục — bởi vì nó khớp với cảm giác mà bạn đang trải qua.

Nhưng vấn đề là: phần lớn những câu chuyện đó được tạo ra rất nhanh, và thường xoay quanh góc nhìn của chính chúng ta, chứ không phải động cơ thực sự của người kia.

Khi chúng ta nhầm lẫn giữa hành vi và động cơ

Một điểm quan trọng mà nhiều người bỏ qua là sự khác biệt giữa “hành vi” và “động cơ”.

Ví dụ, bạn có thể cảm thấy một người đang cố tình “chơi xấu” mình, nhưng điều đó không nhất thiết phản ánh đúng động cơ của họ. Hành vi có thể là gây khó dễ, nhưng động cơ phía sau có thể hoàn toàn khác — như muốn tạo ấn tượng tốt với cấp trên, cảm thấy bị đe doạ bởi bạn, hoặc đơn giản là đang cố bảo vệ vị trí của mình.

Khi chúng ta chỉ nhìn vào hành vi mà không đặt câu hỏi về động cơ, mọi thứ rất dễ trở thành cá nhân. Nhưng nếu thử nhìn theo hướng khác, bạn có thể nhận ra rằng vấn đề không hẳn liên quan đến bạn nhiều như bạn nghĩ.

Khi sự “khó chịu” của người khác thường xuất phát từ nhu cầu chưa được đáp ứng

Nếu quan sát kỹ hơn, nhiều kiểu “người khó ưa” trong công việc lại có những động cơ khá dễ hiểu khi đặt vào bối cảnh phù hợp.

Người luôn bi quan có thể không phải vì họ thích tiêu cực, mà vì họ đã quen với việc mọi thứ diễn ra theo hướng xấu, hoặc họ đang cố chuẩn bị cho kịch bản tệ nhất để tránh bị thất vọng. Người thường xuyên chỉ trích người khác có thể đang cố bảo vệ một cái tôi mong manh, bằng cách hạ thấp người xung quanh để cảm thấy mình ổn hơn.

Những người hay “làm quá” hoặc phản ứng mạnh với những chuyện nhỏ có thể thiếu khả năng điều tiết cảm xúc, hoặc đã quen với việc nhận được sự chú ý thông qua cách hành xử đó. Trong khi đó, những người nói quá nhiều hoặc thường xuyên buôn chuyện có thể đang cố lấp đầy sự khó chịu khi phải ở trong im lặng, hoặc tìm cách tạo kết nối xã hội theo cách họ biết.

Ngay cả những người có vẻ tự cao hoặc “biết tuốt” cũng có thể đang che giấu một cảm giác thiếu an toàn bên trong — nơi họ cần liên tục chứng minh giá trị của mình để không bị người khác vượt qua.

Khi hiểu được động cơ, bạn không còn bị cuốn vào phản ứng cảm xúc nữa

Việc cố gắng đoán động cơ của người khác không phải để biện minh cho hành vi của họ, mà để tạo ra một khoảng cách cần thiết về mặt tâm lý.

Khi bạn tin rằng ai đó đang cố tình làm tổn thương mình, phản ứng tự nhiên sẽ là phòng thủ hoặc phản công. Nhưng khi bạn nhận ra rằng hành vi đó có thể xuất phát từ nhu cầu cá nhân của họ — như sự bất an, nhu cầu được chú ý, hoặc nỗi sợ bị tụt lại — thì cảm xúc của bạn có thể thay đổi.

Bạn không nhất thiết phải đồng cảm hoàn toàn, nhưng ít nhất, bạn không còn xem mọi thứ như một cuộc tấn công trực tiếp vào bản thân. Và chính điều đó giúp bạn giữ được sự bình tĩnh cần thiết.

Không phải để thay đổi họ, mà để giảm ảnh hưởng lên bạn

Một thực tế cần chấp nhận là: bạn khó có thể thay đổi người khác, đặc biệt là những người đã hình thành thói quen hành vi trong thời gian dài.

Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể thay đổi cách mình nhìn nhận họ. Khi bạn không còn gắn hành vi của họ với giá trị của bản thân, bạn sẽ ít bị ảnh hưởng hơn về mặt cảm xúc. Điều này không làm cho người kia “dễ chịu hơn”, nhưng nó giúp bạn không còn bị cuốn vào những phản ứng tiêu cực không cần thiết.

Trong một số trường hợp, việc hiểu được động cơ của họ thậm chí còn giúp bạn điều chỉnh cách tương tác — ví dụ như chỉ phản hồi khi họ cư xử hợp lý, hoặc không tiếp thêm “nhiên liệu” cho những hành vi tìm kiếm sự chú ý.

Khi điều quan trọng không phải là họ thay đổi, mà là bạn đỡ mệt hơn

Cuối cùng, việc nhìn lại “người khó ưa” không phải là để trở nên bao dung hơn một cách miễn cưỡng, mà là để bảo vệ chính mình khỏi những tác động không cần thiết.

Khi bạn không còn bị cuốn vào những câu chuyện tiêu cực mà mình tự tạo ra, bạn sẽ có nhiều năng lượng hơn cho những việc thực sự quan trọng. Bạn không cần phải thích họ, cũng không cần phải hiểu hết họ — chỉ cần đủ khoảng cách để không bị ảnh hưởng quá nhiều.

Và đôi khi, điều khiến công việc trở nên dễ chịu hơn không phải là việc môi trường thay đổi, mà là cách bạn nhìn nhận những con người trong đó đã khác đi.