Cách đối diện với những mối quan hệ toxic quanh ta

Có một phản ứng rất tự nhiên khi chúng ta gặp một người khiến mình mệt mỏi, khó chịu hoặc bị tổn thương: chúng ta muốn cắt đứt họ ra khỏi cuộc sống của mình càng nhanh càng tốt, bởi vì việc “loại bỏ” một nguồn gây căng thẳng mang lại cảm giác rất rõ ràng và dễ chịu, giống như việc đóng lại một vấn đề mà không cần phải xử lý thêm.

Nhưng trong thực tế, mọi thứ hiếm khi đơn giản như vậy, bởi vì người khiến bạn cảm thấy toxic không phải lúc nào cũng là người bạn có thể dễ dàng tránh xa. Đó có thể là đồng nghiệp bạn vẫn phải làm việc cùng mỗi tuần, là người thân trong gia đình, hoặc là một mối quan hệ mà việc rời đi kéo theo nhiều hệ quả khác. Và chính trong những tình huống đó, tâm lý học cho thấy rằng “cắt đứt” không phải lúc nào cũng là giải pháp duy nhất — hoặc khả thi nhất.

Thay vì chỉ nghĩ đến việc loại bỏ hoàn toàn, một cách tiếp cận thực tế hơn là học cách giảm thiểu tác động tiêu cực của họ, để bạn vẫn giữ được sự cân bằng của mình mà không cần phải đánh đổi quá nhiều.

Khi người “toxic” không phải là người xa lạ, mà là một phần trong cuộc sống của bạn

Ai cũng có thể nghĩ đến một kiểu người như vậy trong cuộc sống: một người sẵn sàng thao túng để đạt được mục đích, một người luôn đặt bản thân lên trên tất cả, hoặc một người liên tục vi phạm những quy tắc chung mà không cảm thấy áy náy.

Trong tâm lý con người, những hành vi này thường liên quan đến các đặc điểm tính cách “tối” như ái kỷ, thao túng hoặc thiếu đồng cảm, và dù không phải lúc nào cũng ở mức bệnh lý, chúng vẫn đủ để tạo ra căng thẳng đáng kể cho những người xung quanh.

Điều khiến mọi thứ trở nên khó khăn không chỉ nằm ở hành vi của họ, mà còn ở việc bạn không thể dễ dàng “loại họ ra khỏi cuộc sống” mà không ảnh hưởng đến những mối quan hệ hoặc công việc khác.

Vì sao “cắt đứt” không phải lúc nào cũng là giải pháp

Ý tưởng “tránh xa người toxic” nghe có vẻ đúng, nhưng trong nhiều trường hợp, nó không thực tế. Bạn không thể nghỉ việc chỉ vì một đồng nghiệp khó chịu, cũng không thể cắt đứt hoàn toàn với gia đình chỉ vì một người khiến bạn mệt mỏi.

Chính vì vậy, trong tâm lý học, một hướng tiếp cận thực tế hơn là “giảm thiểu tổn hại” — tức là bạn không cố gắng thay đổi người đó, mà tập trung vào việc giảm ảnh hưởng của họ đến mình xuống mức có thể kiểm soát được.

Điều này đòi hỏi một cách nhìn khác: thay vì hỏi “làm sao để họ thay đổi”, bạn bắt đầu hỏi “làm sao để mình không bị ảnh hưởng quá nhiều”.

Khi ranh giới rõ ràng là điều đầu tiên bạn cần thiết lập

Một trong những điều quan trọng nhất khi đối diện với người toxic là ranh giới — nhưng không phải là ranh giới mơ hồ trong đầu, mà là ranh giới rõ ràng, được thể hiện bằng hành vi và, khi cần, bằng lời nói.

Trong tâm lý học, những người có xu hướng thao túng thường dễ vi phạm những quy tắc không được nói ra, bởi vì họ không bị chi phối bởi cảm giác tội lỗi hay trách nhiệm giống như người khác. Chính vì vậy, khi không có giới hạn rõ ràng, họ sẽ dễ dàng vượt qua mà không gặp trở ngại.

Việc thiết lập ranh giới không phải để thay đổi họ, mà để bạn tạo ra một “khung” rõ ràng cho những gì bạn chấp nhận và không chấp nhận.

Khi hiểu cách họ suy nghĩ giúp bạn giảm xung đột

Một điều khó chấp nhận nhưng quan trọng là: không phải ai cũng phản ứng với sự tử tế hoặc lý lẽ theo cách bạn mong đợi.

Những người có xu hướng tính cách “tối” thường không bị ảnh hưởng nhiều bởi những lời kêu gọi về sự công bằng hay cảm xúc của người khác. Tuy nhiên, trong tâm lý con người, họ lại phản ứng tốt hơn với cảm giác “cùng phe” hoặc có điểm chung.

Điều này có nghĩa là, trong những tình huống cần trao đổi khó khăn, việc bắt đầu từ một điểm chung — dù nhỏ — có thể giúp giảm khả năng họ phản ứng tiêu cực, từ đó khiến cuộc trò chuyện trở nên dễ kiểm soát hơn.

Đây không phải là việc chiều theo họ, mà là một cách để bạn bảo vệ mình khỏi những phản ứng không cần thiết.

Khi cách bạn giao tiếp quyết định mức độ bạn bị ảnh hưởng

Một yếu tố quan trọng khác là cách bạn giao tiếp, đặc biệt trong những tình huống có yếu tố thương lượng hoặc xung đột.

Những người có xu hướng thao túng thường rất giỏi trong giao tiếp trực tiếp, nơi sự tự tin và khả năng thuyết phục có thể khiến bạn bị cuốn theo mà không nhận ra. Trong những trường hợp như vậy, việc chuyển sang giao tiếp bằng văn bản — như email hoặc tin nhắn — có thể giúp bạn giữ được khoảng cách, có thời gian suy nghĩ và tránh bị ảnh hưởng bởi cảm xúc tức thời.

Đồng thời, việc này cũng tạo ra một “dấu vết” rõ ràng của cuộc trao đổi, giúp bạn không bị kéo vào những tranh cãi dựa trên trí nhớ hoặc cảm nhận cá nhân.

Khi bạn không nên đối diện một mình

Một trong những điều dễ xảy ra khi ở gần người toxic là bạn dần cảm thấy mất niềm tin hoặc trở nên khép kín hơn.

Tuy nhiên, trong tâm lý học, việc duy trì các mối quan hệ khác — bạn bè, đồng nghiệp, gia đình — lại là yếu tố giúp bạn giữ được góc nhìn khách quan và không bị cuốn vào ảnh hưởng tiêu cực. Những cuộc trò chuyện, thậm chí là những chia sẻ rất đời thường, có thể giúp bạn nhận ra vấn đề rõ ràng hơn và phản ứng một cách hợp lý hơn.

Điều này cũng nhắc nhở một điều quan trọng: sức mạnh không nằm ở việc bạn đối đầu một mình, mà nằm ở việc bạn không bị cô lập.

Bạn không cần phải chịu đựng, nhưng cũng không cần phải rời đi ngay lập tức

Cuối cùng, điều quan trọng là hiểu rằng bạn luôn có quyền rời đi nếu một mối quan hệ gây tổn hại quá lớn. Nhưng nếu vì lý do nào đó bạn vẫn phải hoặc muốn ở lại, điều đó không có nghĩa là bạn phải chấp nhận mọi thứ.

Trong tâm lý học, cách tiếp cận thực tế không phải là “thắng” người toxic hay thay đổi họ, mà là giảm thiểu mức độ ảnh hưởng của họ đến bạn, từng tương tác một.

Và có lẽ, điều quan trọng nhất không phải là loại bỏ hoàn toàn những người khó chịu khỏi cuộc sống, mà là học cách giữ vững bản thân khi bạn không thể làm điều đó.